قرص اسید فولیک برای چیست؟ چه کسانی باید آن را مصرف کنند؟

قرص اسید فولیک برای چیست؟ چه کسانی باید آن را مصرف کنند؟

اسید فولیک برای زنان در سن باروری، افرادی که قصد بارداری دارند، زنان باردار و کسانی که با کمبود فولات یا برخی انواع کم‌خونی روبه‌رو هستند، اهمیت ویژه‌ای دارد. این ویتامین از گروه B که با نام ویتامین B9 نیز شناخته می‌شود، در ساخت DNA، تقسیم سلولی و تولید گلبول‌های قرمز نقش دارد. 

مصرف آن پیش از بارداری و در هفته‌های ابتدایی حاملگی می‌تواند خطر بروز نقص لوله عصبی جنین را کاهش دهد؛ به همین دلیل، شروع مصرف پس از اطلاع از بارداری ممکن است برای پیشگیری کافی نباشد. همه افراد به یک مقدار مکمل نیاز ندارند. سن، وضعیت بارداری، رژیم غذایی، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی و سابقه بارداری روی تصمیم‌گیری اثر می‌گذارند. 

اسید فولیک چیست؟

اسید فولیک شکل پایدار ویتامین B9 است که بیشتر در مکمل‌ها و مواد غذایی غنی‌شده یافت می‌شود؛ فولات نیز به شکل‌های طبیعی این ویتامین در مواد غذایی گفته می‌شود. بدن برای ساخت ماده ژنتیکی سلول‌ها، تقسیم سلولی و تولید طبیعی گلبول‌های قرمز به این ریزمغذی نیاز دارد. 

اهمیت این ویتامین فقط به دوران بارداری محدود نیست. سلول‌های بدن به‌طور مداوم ساخته و جایگزین می‌شوند و برای این فرایند به مواد مغذی کافی احتیاج دارند. دریافت ناکافی فولات ممکن است تولید طبیعی گلبول‌های قرمز را مختل کند و به نوعی کم‌خونی به نام کم‌خونی مگالوبلاستیک منجر شود.

تفاوت فولات، اسید فولیک و ویتامین B9 چیست؟

اسید فولیک برای چه کسانی ضروری است؟

این ویتامین برای همه افراد در ساخت سلول‌ها نقش دارد، اما نیاز به مکمل برای همه یکسان نیست. زنان در سن باروری، افرادی که کمبود فولات دارند و کسانی که به دلایل پزشکی در معرض کاهش این ویتامین قرار گرفته‌اند، بیش از دیگران به بررسی دریافت روزانه آن نیاز دارند.

1. زنانی که قصد بارداری دارند

مصرف روزانه 400 میکروگرم اسید فولیک، دست‌کم از 1 ماه پیش از بارداری، برای زنانی که امکان باردار شدن دارند توصیه می‌شود. دلیل این توصیه، نقش ویتامین B9 در شکل‌گیری اولیه مغز و نخاع جنین است؛ فرایندی که در هفته‌های نخست بارداری اتفاق می‌افتد و ممکن است پیش از مثبت شدن تست بارداری به مراحل مهم خود رسیده باشد.

نقص لوله عصبی می‌تواند به مشکلات مادرزادی مانند اسپینا بیفیدا منجر شود. دریافت کافی اسید فولیک پیش از لقاح و در اوایل بارداری احتمال بروز این مشکلات را کاهش می‌دهد؛ البته هیچ مکملی نمی‌تواند خطر همه ناهنجاری‌های مادرزادی را به صفر برساند.

برای زنانی که احتمال بارداری دارند، بهتر است شروع مصرف به زمانی موکول نشود که بارداری قطعی شده باشد. این توصیه حتی برای افرادی که فعلا قصد مشخصی برای بارداری ندارند نیز اهمیت دارد، زیرا ممکن است بارداری ناخواسته رخ دهد.

نکته مهم این است که مقدار 400 میکروگرم، توصیه عمومی برای پیشگیری است؛ سابقه بارداری همراه با نقص لوله عصبی، بعضی بیماری‌ها و مصرف برخی داروها ممکن است به دوز متفاوتی نیاز داشته باشد.

2. زنان باردار، به‌ویژه در هفته‌های ابتدایی

اسید فولیک در اوایل بارداری اهمیت ویژه‌ای دارد و مصرف آن باید از نخستین هفته‌ها جدی گرفته شود. در این دوره، سلول‌های جنین با سرعت زیادی تقسیم می‌شوند و لوله عصبی که بعدها بخش‌هایی از مغز و نخاع را تشکیل می‌دهد، در حال شکل‌گیری است. دریافت کافی فولات برای این فرایند ضروری است. 

اگر باردار هستید و هنوز مصرف مکمل را آغاز نکرده‌اید، بهتر است در اولین فرصت با پزشک یا ماما مشورت کنید؛ دیر شروع کردن به معنی بی‌فایده بودن ادامه مصرف نیست. در عین حال، نباید برای جبران روزهای گذشته چند قرص را با هم مصرف کنید.

در دوران بارداری، نیاز تغذیه‌ای به فولات افزایش می‌یابد. مقدار توصیه‌شده کل دریافت فولات برای بزرگسالان باردار حدود 600 میکروگرم معادل فولات غذایی در روز است؛ این عدد با مقدار اسید فولیک موجود در یک قرص یکسان نیست. مکمل‌های بارداری ممکن است ترکیبات و مقادیر متفاوتی داشته باشند، بنابراین لازم است برچسب محصول بررسی شود. 

در اغلب موارد، مصرف مکمل در اوایل بارداری ضروری است؛ اما دوز دقیق و مدت مصرف باید با توجه به شرایط مادر، ترکیبات مکمل بارداری و توصیه پزشک تعیین شود.

3. افرادی که به کمبود فولات یا کم‌خونی ناشی از آن مبتلا هستند

کمبود فولات می‌تواند تولید گلبول‌های قرمز سالم را مختل کند و به کم‌خونی مگالوبلاستیک منجر شود. در این وضعیت، فرد ممکن است خستگی، ضعف، سردرد، رنگ‌پریدگی، تنگی نفس یا تپش قلب را تجربه کند. زخم دهان و درد یا التهاب زبان نیز از نشانه‌های احتمالی هستند. 

این علائم اختصاصی نیستند و ممکن است در کمبود آهن، ویتامین B12 یا بیماری‌های دیگر نیز دیده شوند. به همین دلیل، شروع مکمل فقط بر اساس خستگی یا ریزش مو تصمیم دقیقی نیست. برای خرید کپسول آیرویت کلیک کنید.

پزشک ممکن است با بررسی آزمایش خون، سطح فولات و ویتامین B12 علت مشکل را مشخص کند. این مرحله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اسید فولیک می‌تواند بخشی از تغییرات خونی ناشی از کمبود B12 را بهبود دهد، در حالی که آسیب عصبی ناشی از کمبود B12 همچنان ادامه پیدا کند.

در صورت تایید کمبود، مقدار مکمل و مدت درمان بر اساس شدت کمبود، علت ایجاد آن و وضعیت تغذیه‌ای فرد مشخص می‌شود. در کنار درمان، اصلاح رژیم غذایی و بررسی بیماری‌هایی که مانع جذب مواد مغذی می‌شوند نیز اهمیت دارد.

4. افرادی با مشکلات جذب مواد مغذی یا رژیم غذایی نامتعادل

بعضی افراد با وجود غذا خوردن، نمی‌توانند فولات کافی جذب کنند یا دریافت روزانه مناسبی ندارند. در این گروه، بررسی وضعیت تغذیه‌ای می‌تواند به پیشگیری از کمبود کمک کند. افراد زیر ممکن است بیشتر در معرض کمبود فولات قرار بگیرند:

• کسانی که به‌طور طولانی از بعضی داروهای مؤثر بر جذب یا متابولیسم فولات استفاده می‌کنند

• افرادی که جراحی‌های خاص دستگاه گوارش داشته‌اند

• مبتلایان به بیماری سلیاک یا بیماری التهابی روده

• کسانی که رژیم غذایی محدود و کم‌تنوع دارند

• افراد مبتلا به اختلال مصرف الکل

در این شرایط، افزایش مصرف سبزیجات و حبوبات می‌تواند مفید باشد، اما همیشه برای رفع کمبود کافی نیست. گاهی بیماری زمینه‌ای مانع جذب مناسب می‌شود و لازم است علت اصلی تحت درمان قرار گیرد. 

5. افرادی که داروهای خاص مصرف می‌کنند

برخی داروها می‌توانند سطح فولات را کاهش دهند یا با مکمل‌های آن تداخل داشته باشند. برای نمونه، داروهای ضدتشنج مانند فنی‌توئین و کاربامازپین و داروی سولفاسالازین ممکن است بر وضعیت فولات اثر بگذارند.

بااین‌حال، مصرف این داروها به معنی نیاز قطعی همه افراد به مکمل نیست. پزشک یا داروساز باید نوع دارو، مقدار مصرف، بیماری زمینه‌ای و احتمال تداخل را بررسی کند.

اگر متوترکسات مصرف می‌کنید، خودسرانه اسید فولیک را شروع یا قطع نکنید. نحوه مصرف فولات در افرادی که متوترکسات را برای بیماری‌های التهابی دریافت می‌کنند، با بیماران تحت درمان سرطان یکسان نیست و باید با پزشک هماهنگ شود. 

6. مردان و زنان غیر باردار

مردان نیز برای ساخت DNA، تقسیم سلولی و تولید گلبول‌های قرمز به فولات نیاز دارند؛ اما این نیاز به معنای ضرورت مصرف قرص اسید فولیک برای همه مردان نیست. برای بیشتر بزرگسالان، تأمین ویتامین از طریق رژیم غذایی متنوع در اولویت قرار دارد و مکمل زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که کمبود یا دلیل پزشکی مشخصی وجود داشته باشد. 

در زنان غیر باردار نیز شرایط مشابهی برقرار است، با این تفاوت که زنانی که امکان بارداری دارند، به دلیل اهمیت پیشگیری از نقص لوله عصبی، توصیه جداگانه‌ای برای دریافت روزانه 400 میکروگرم اسید فولیک دارند.

شواهد کافی وجود ندارد که مصرف مکمل اسید فولیک در افراد بدون کمبود، به‌تنهایی باعث افزایش قابل توجه انرژی، رشد مو یا بهبود باروری شود. بنابراین، برای درمان ریزش مو، خستگی یا مشکلات باروری بهتر است علت اصلی بررسی شود و مکمل فقط بر اساس نیاز واقعی انتخاب شود.

این مقاله را از دست ندهید: قرص آهن فرفولیک؛ از درمان کم‌خونی تا بهترین زمان مصرف

مقدار مصرف اسید فولیک برای هر گروه چقدر است؟

مقدار مورد نیاز این ویتامین برای همه افراد یکسان نیست. باید میان نیاز روزانه به فولات، مقدار اسید فولیک موجود در مکمل و دوز درمانی برای کمبود تفاوت قائل شد. 

آیا مصرف اسید فولیک با دوز 5 میلی‌گرم برای همه مناسب است؟

خیر. قرص 5 میلی‌گرمی حاوی 5000 میکروگرم اسید فولیک است و نباید بدون تجویز مصرف شود. این مقدار ممکن است برای برخی افراد با خطر بالاتر نقص لوله عصبی یا شرایط پزشکی خاص تجویز شود، اما برای مصرف روزانه عمومی مناسب نیست. برای خرید داروی کارتیژن فورت کلیک کنید.

برای نمونه، CDC برای زنانی که سابقه بارداری همراه با نقص لوله عصبی داشته‌اند و قصد بارداری مجدد دارند، مصرف 4000 میکروگرم در روز را از 1 ماه پیش از بارداری تا پایان 3 ماه نخست بارداری توصیه می‌کند. راهنماهای دیگر ممکن است بر اساس شرایط فرد، دوز متفاوتی پیشنهاد کنند؛ به همین دلیل، تعیین مقدار نهایی باید به پزشک سپرده شود. 

روش صحیح مصرف اسید فولیک

بهترین زمان شروع مکمل برای پیشگیری از نقص لوله عصبی، پیش از بارداری است؛ مصرف روزانه از دست‌کم 1 ماه پیش از لقاح توصیه می‌شود. از نظر ساعت مصرف، برای بیشتر افراد زمان مشخصی که تاثیر بیشتری داشته باشد، تعیین نشده است. برای استفاده صحیح از مکمل، این نکات را در نظر بگیرید:

• قرص را هر روز در ساعت تقریبا ثابتی مصرف کنید تا فراموش نشود.

• دستور درج‌شده روی بسته‌بندی یا نسخه پزشک را رعایت کنید.

• در صورت مصرف مولتی‌ویتامین بارداری، مقدار اسید فولیک موجود در آن را بررسی کنید تا مکمل‌ها بی‌دلیل روی هم جمع نشوند.

• در صورت فراموش کردن یک نوبت، دوز بعدی را طبق دستور معمول مصرف کنید و برای جبران، مقدار اضافی نخورید.

اسید فولیک را می‌توان اغلب همراه غذا یا بدون غذا مصرف کرد؛ اگر باعث ناراحتی معده می‌شود، مصرف آن همراه غذا ممکن است تحمل‌پذیری را بهتر کند. مهم‌تر از ساعت مصرف، تداوم دریافت مقدار توصیه‌شده است. 

کدام مواد غذایی اسید فولیک دارند؟

فولات به‌طور طبیعی در بسیاری از خوراکی‌ها وجود دارد؛ بااین‌حال، اصطلاح دقیق برای شکل طبیعی این ویتامین در غذا، فولات است. اسید فولیک بیشتر به شکل مکمل یا ماده افزوده‌شده به غذاهای غنی‌شده به کار می‌رود.

• سبزیجات برگ سبز

اسفناج و دیگر سبزیجات برگ سبز منابع مناسبی برای دریافت فولات هستند. بهتر است این گروه به شکل منظم در برنامه غذایی قرار بگیرد.

• حبوبات

عدس، نخود، لوبیا و نخودفرنگی به تأمین فولات کمک می‌کنند و در کنار آن پروتئین گیاهی و فیبر نیز در اختیار بدن می‌گذارند.

• مرکبات

پرتقال و آب پرتقال طبیعی از منابع غذایی فولات هستند و می‌توانند بخشی از رژیم متنوع روزانه باشند.

• مارچوبه و بروکلی

این سبزیجات نیز فولات دارند و با قرار گرفتن در کنار سایر منابع غذایی به بهبود تنوع تغذیه کمک می‌کنند.

نان، آرد و غلات غنی‌شده نیز در برخی کشورها از منابع اسید فولیک محسوب می‌شوند. وجود این ماده در محصولات غذایی به کشور و نوع محصول بستگی دارد؛ بنابراین، برچسب تغذیه‌ای را بررسی کنید.

آیا غذا به‌تنهایی کافی است؟ برای بسیاری از افراد، رژیم غذایی متنوع بخش مهمی از نیاز روزانه را تأمین می‌کند؛ اما برای زنانی که امکان بارداری دارند، دریافت 400 میکروگرم اسید فولیک در روز از مکمل، غذای غنی‌شده یا ترکیبی از این دو مطابق توصیه CDC اهمیت دارد. در دوران بارداری نیز باید برنامه مکمل با نظر پزشک تنظیم شود.

عوارض قرص اسید فولیک 

اسید فولیک در مقدار توصیه‌شده اغلب بی‌خطر است، اما مصرف بیشتر از نیاز همیشه مفیدتر نیست. دوزهای بالا ممکن است تشخیص کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 را دشوار کنند، در حالی که آسیب عصبی ناشی از این کمبود همچنان ادامه پیدا می‌کند. پیش از شروع مصرف، به این نکات توجه کنید:

• دوزهای بالا را بدون تجویز پزشک مصرف نکنید.

• در صورت ابتلا به کم‌خونی، علت آن را با آزمایش مشخص کنید.

• اگر داروهای ضدتشنج، متوترکسات یا سولفاسالازین مصرف می‌کنید، درباره تداخل‌های احتمالی مشورت کنید.

• در صورت بروز ناراحتی یا واکنش غیرمعمول پس از مصرف مکمل، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

• مکمل‌های بارداری و مولتی‌ویتامین‌ها را هم‌زمان و بدون بررسی ترکیبات مصرف نکنید.

برای بزرگسالان، حد بالای قابل‌تحمل دریافت روزانه فولات از مکمل‌ها و غذاهای غنی‌شده اغلب 1000 میکروگرم اسید فولیک در نظر گرفته می‌شود؛ این محدودیت شامل فولات طبیعی موجود در غذاها نمی‌شود. این عدد برای مصرف خودسرانه دوز بالا نیست و در شرایط پزشکی خاص، پزشک می‌تواند مقدار بیشتری تجویز کند. 

سخن پایانی

اسید فولیک برای زنان در سن باروری، به‌ویژه پیش از بارداری و در هفته‌های ابتدایی آن، اهمیت زیادی دارد؛ همچنین افراد مبتلا به کمبود فولات و برخی بیماری‌های موثر بر جذب مواد مغذی ممکن است به مکمل نیاز داشته باشند. نکته مهم این است که مقدار مناسب برای پیشگیری با دوز درمانی یکسان نیست و مصرف خودسرانه مقادیر بالا می‌تواند تشخیص برخی کمبودهای تغذیه‌ای را دشوار کند. برای خرید ب 6 یوروویتال کلیک کنید.

 سوالات متداول 

آیا اسید فولیک برای مردان هم مفید است؟

بله، ویتامین B9 در ساخت DNA و تولید گلبول‌های قرمز مردان نیز نقش دارد. بااین‌حال، مصرف مکمل برای همه مردان ضروری نیست و بهتر است در صورت شک به کمبود یا وجود مشکل پزشکی، نیاز به آن بررسی شود.

اسید فولیک تا چند ماهگی بارداری باید مصرف شود؟

مصرف آن پیش از بارداری و در اوایل حاملگی اهمیت ویژه‌ای دارد و توصیه‌های عمومی بر ادامه مصرف در این دوره تأکید می‌کنند. مدت دقیق مصرف و انتخاب مکمل در ادامه بارداری باید بر اساس شرایط مادر و نظر پزشک مشخص شود.

آیا قرص اسید فولیک باعث چاقی یا افزایش وزن می‌شود؟

شواهد معتبری وجود ندارد که مصرف معمول اسید فولیک به‌تنهایی باعث افزایش وزن شود. اگر کاهش یا افزایش وزن غیرمنتظره دارید، بهتر است عوامل تغذیه‌ای و پزشکی موثر بر آن بررسی شوند.

آیا اسید فولیک برای ریزش مو مفید است؟

این ویتامین برای رشد و تقسیم سلولی اهمیت دارد، اما شواهد کافی برای توصیه آن به‌عنوان درمان عمومی ریزش مو وجود ندارد. مصرف مکمل زمانی می‌تواند کمک‌کننده باشد که کمبود فولات در ایجاد مشکل نقش داشته باشد.

آیا می‌توان اسید فولیک را بدون آزمایش مصرف کرد؟

برای زنان دارای امکان بارداری، توصیه عمومی دریافت روزانه 400 میکروگرم اسید فولیک وجود دارد. اما برای درمان کم‌خونی، مصرف دوز بالا یا بررسی علائمی مانند خستگی شدید، آزمایش و مشورت پزشکی می‌تواند ضروری باشد.

منبع:

nhs.uk